Paravan şirketin ekonomik, toplumsal ve hukuki yönü

Abstract

Öğretide “paravan şirket” kavramı “şirketin gerçek faydalanıcısının kimliğinin hukuka uygun şekilde gizlendiği sermaye şirketi” şeklinde tanımlanmaktadır. “Gerçek faydalanıcı” kavramı ise “bir malvarlığı değerinin sahibi olmanın nimetlerinden bu değerin üçüncü kişiler ve yetkili makamlar nezdinde sahibi olarak görünen kişinin değil de bir başka kişinin faydalandığı hallerde, bu değerden gerçekte faydalanan kişiyi ifade etmek üzere kullanılmaktadır”. Paravan şirket, gerçek faydalanıcının hayatın olağan akışında yasal, siyasi, toplumsal veya psikolojik sebeplerle gerçekleştirmekten imtina ettiği faaliyetleri gerçek faydalanıcı için gerçekleştirilebilir veya yine aynı sebeplerle elde tutulamayacak malları onun için elde tutulabilir kılmaktadır. Bu anlamda paravan şirket işlev bakımından gerçek faydalanıcı için adeta bir alter ego durumundadır. Gerçek faydalanıcının alter ego olarak paravan şirketi seçmesinin sebebi ise paravan şirketin hem gerçek faydalanıcının kimliğini gizleyebilmesi hem de paravan şirketin sahip olduğu faaliyet ve malvarlığı değerlerinden sanki resmi kayıtlarda gerçek faydalanıcı bunların malikiymiş gibi mülkiyet hakkı güvencesiyle istifade edebilecek olmasıdır. Uygulamada paravan şirketin genellikle anonim şirket veya limited şirket türünde bir sermaye şirketi olarak, bu şirket türlerinin korporatif özellikleri kullanılmak suretiyle tesis edildiği gözlemlenmektedir. Ancak paravan şirket gerçek faydalanıcının hukuki sorumluluğunu ortadan kaldırmamakta, olsa olsa üçüncü kişiler ve yetkili makamlar tarafından failin hukuka uygun şekilde tespitini güçleştirmek suretiyle gerçek faydalanıcıya siyasi, toplumsal veya psikolojik bir üstünlük sağlamaktadır. Paravan şirketin amaç ve konusunun hukuka aykırılığı ile paravan şirketin varlığının hukuka aykırılığı birbirinden ayrı hususlardır. Paravan şirketlerin kullanıldığı hukuka aykırı amaçların başında terörizmin finansmanı, suç gelirlerini aklama, yolsuzluk, seçim bağışlarını gizleme, vergi kaçırma, uluslararası yaptırımları dolanma ve alacaklılardan mal kaçırma gelmektedir. Ancak paravan şirketlerin faaliyetleri kişilerin haksız ticari uygulamalara karşı korunması, can veya mal güvenliklerinin korunması ve itibarlarının korunması şeklinde hukuka uygun amaçlara da dayanabilmektedir. Bu hallerde paravan şirket çoğu zaman bir holding şirket veya aracı gibi konumlanmaktadır. Dolayısıyla paravan şirketlerden sadece hukuka aykırı faaliyetler için istifade edildiğini söylemek mümkün değildir. Nihayetinde, bir malvarlığı değerinin sahibinin kim olduğunun mutlak biçimde gizli kalmasının kamusal bir risk teşkil edip etmediği bu gizliliğin ekonomik ve toplumsal sonuçları üzerinden anlam bulmaktadır.

Scholarship defines the concept of “shell company” as “a capital company in which the identity of the beneficial owner of the company is concealed lawfully”. The concept of “beneficial owner” is used to refer to “the person who actually enjoys the benefits of being the owner of a property interest, in cases where the person who appears as the owner of this property interest before the third parties and competent authorities is not the person who actually benefits from it”. A shell company enables the beneficial owner to carry out activities that the beneficial owner refrains from performing in the ordinary course of life due to legal, political, social or psychological reasons, or to hold the property that cannot be held for the same reasons. In this sense, the shell company is an alter ego for the beneficial owner in terms of function. The reason why the beneficial owner chooses the shell company as an alter ego is that the shell company can conceal the identity of the beneficial owner, and the beneficial owner can benefit from the activities and property interests owned by the shell company with the security of right to property as if the beneficial owner is the owner of those in official records. In practice, it is observed that a shell company is generally established as a capital company in the form of a stock corporation or a limited liability company, using the corporate features of these company types. However, a shell company does not eliminate the legal liability of the beneficial owner, at best it provides the beneficial owner with a political, social or psychological advantage by making it difficult for third parties and competent authorities to legally identify the perpetrator. The illegality of the purpose and subject of the shell company and the illegality of the shell company itself are separate issues. The most common illegal purposes for which shell companies are used include financing terrorism, money laundering, corruption, concealing election donations, tax evasion, circumventing international sanctions and defrauding creditors. However, the activities of shell companies can also be based on legal purposes such as protection against unfair commercial practices, protection of life or property and protection of reputation. In these cases, the shell company is often positioned as a holding company or intermediary. Therefore, it is not possible to say that shell companies are used only for unlawful activities. Whether or not an absolute identity secrecy for the owner of a property interest causes a public risk is determined by the economic and social consequences of this secrecy.