Ağız kuruluğu: Nedenleri, tanısı ve tedavisi

Abstract

Ağız kuruluğu (kserostomi), ağızda kuruluk hissinin subjektif olarak algılanmasıyla karakterize edilen ve sıklıkla tükürük akış hızının azalması veya tükürük içeriğindeki değişikliklerle ilişkili olan bir klinik durumdur. Tükürük ise lubrikasyon, tamponlama, antimikrobiyal savunma ve remineralizasyon gibi temel fonksiyonlarıyla ağız homeostazının korunmasında önemli rol oynar. Bu nedenle, tükürük sekresyonundaki bozukluklar, ağız sağlığı ve sistemik sağlık üzerinde ciddi sonuçlara yol açabilmektedir. Ağız kuruluğu, diş çürükleri, oral enfeksiyonlar, mukozal hassasiyet, yutma güçlüğü ve tat alma bozuklukları gibi problemlere neden olarak bireylerin yaşam kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir. Ağız kuruluğunun etiyolojisi multifaktöriyeldir ve sistemik hastalıklar, kserojenik ilaç kullanımı, Sjögren sendromu gibi otoimmün hastalıklar ile baş-boyun radyoterapisi, kemoterapi, hormonal değişiklikler, psikolojik faktörler ve yaşlanma gibi birçok faktörü içermektedir. Ağız kuruluğunun tanısında ayrıntılı anamnez, klinik muayene, Xerostomia Inventory gibi subjektif değerlendirme ölçekleri ile tükürük akış hızı ölçümleri, ultrasonografi ve sialografi gibi görüntüleme yöntemlerini kapsayan bütüncül bir yaklaşım gerekmektedir. Ağız kuruluğunun tedavisi, öncelikle altta yatan nedenin belirlenmesine ve giderilmesine yönelik olup, semptomatik yaklaşımlarla desteklenmektedir. Tedavi seçenekleri arasında yaşam tarzı düzenlemeleri, farmakolojik ajanlar, tükürük uyarıcı ve yerine koyucu preparatlar ile düşük düzey lazer tedavisi ve transkutanöz elektriksel sinir uyarımı gibi güncel yaklaşımlar yer almaktadır. Bu derleme, ağız kuruluğunun nedenleri, tanı yöntemleri ve tedavi yaklaşımlarını kapsamlı bir şekilde ele almakta ve doğru tanı ile bireye özgü tedavi planlamasının önemini vurgulamayı amaçlamaktadır.You Xerostomia is a common clinical condition characterized by the subjective sensation of oral dryness, often associated with reduced salivary flow or alterations in salivary composition. Saliva plays a crucial role in maintaining oral homeostasis through its lubricating, buffering, antimicrobial, and remineralizing functions. Therefore, disturbances in salivary secretion may lead to significant oral and systemic complications. Xerostomia adversely affects patients’ quality of life and is associated with an increased risk of dental caries, oral infections, mucosal discomfort, dysphagia, and taste disturbances. The etiology of xerostomia is multifactorial and includes systemic diseases, xerogenic medications, autoimmune disorders such as Sjögren’s syndrome, head and neck radiotherapy, chemotherapy, hormonal changes, psychological factors, and aging. Diagnosis of xerostomia requires a comprehensive approach involving detailed medical history, clinical examination, subjective assessment tools such as the Xerostomia Inventory, salivary flow rate measurements, and imaging modalities including ultrasonography and sialography. Management of xerostomia focuses on identifying and treating the underlying cause, along with symptomatic relief. Therapeutic strategies include lifestyle modifications, pharmacological agents, salivary stimulants and substitutes, as well as emerging treatment modalities such as low-level laser therapy and transcutaneous electrical nerve stimulation. This thesis aims to provide a comprehensive overview of the causes, diagnostic methods, and current treatment approaches for xerostomia, emphasizing the importance of accurate diagnosis and individualized management to improve patient outcomes and quality of life.