Devletçilik dönemi tütün politikasının belirlenmesinde Birinci ve İkinci Tütün Kongreleri

Abstract

Osmanlı Devleti’nde tütün, önemli bir üretim ve ihracat kalemi olmuş ve özellikle 19. yüzyılda tütün üzerinde devlet etkisi artmaya başlamıştır. Ancak dış borçlanmanın da yol açtığı sorunlar nedeniyle ülke ekonomisi giderek bozulmuş ve 1881 yılında yayımlanan Muharrem Kararnamesi ile tütün inhisarı geliri yeni kurulan Düyun-u Umumiye İdaresi’ne bırakılmıştır. Düyun-u Umumiye İdaresi ile Osmanlı hükûmetinin anlaşması üzerine tütün inhisarı geliri 1883’te kurulan Reji İdaresi’ne verilmiştir. Reji İdaresi tütüne yönelik bazı olumlu kararlar almışsa da üreticilerin şikâyetlerine yol açan uygulamalarda da bulunmuştur. Bu açıdan Osmanlı’dan Cumhuriyet’e bağımsız ve sağlıklı bir şekilde işleyen bir tütün politikası devredilememiştir. Bu nedenle Cumhuriyet döneminde, tütün üretimini düzenlemeye yönelik çeşitli kararlar alınmıştır. Bu bağlamda 1925 yılında Reji İdaresi’ne son verilip tütün devlet tekeline alınmış birlikte 1929 Dünya Ekonomik Krizi tütün sektörünü de olumsuz etkilemiştir. Krizin ekonomi üzerindeki olumsuz etkilerini gidermek için 1931 yılında kabul edilen devletçilik ilkesi, tütün sektöründe de devlet etkisinin artması sonucunu doğurmuştur. Devletçilik politikasının tütün üzerindeki en somut etkisi Ankara’da gerçekleştirilen iki Tütün Kongresi’yle ortaya çıkmıştır. Bu dönemde 1-5 Şubat 1932 tarihleri arasında Birinci Tütün Kongresi düzenlenmiş, ancak bu kongre sonrasında tütüne yönelik sorunların çözülememesi üzerine 15-18 Nisan 1934 tarihleri arasında İkinci Tütün Kongresi toplanmıştır. İlkine göre çok daha planlı ve kapsamlı olan bu kongre sonrasında, tütün politikasına dair somut ve kalıcı önlemler alınmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada, devletçilik döneminde düzenlenen iki Tütün Kongresi’nin, 1930’lardaki tütün politikasının belirlenmesine yönelik etkileri incelenmiştir.

In the Ottoman Empire, tobacco became an important production and export item, and state influence on tobacco began to increase, especially in the 19th century. However, due to the problems caused by foreign borrowing, the country's economy gradually deteriorated and with the Muharram Decree published in 1881, the tobacco monopoly income was left to the newly established Public Debt Administration. Upon the agreement between the Ottoman Government and the Public Debt Administration, the revenue from the tobacco monopoly was granted to the Regie Administration, which was established in 1883. Although the Regie Administration took some positive decisions regarding tobacco, it also implemented practices that led to complaints from producers. In this respect, an independent and soundly functioning tobacco policy could not be transferred from the Ottoman Empire to the Republic. For this reason, various decisions were taken to regulate tobacco production during the Republican period. In this context, the Regie Administration was abolished in 1925, tobacco was taken under the state monopoly and various attempts were made to increase production. However, the World Economic Crisis of 1929 also had a negative impact on the tobacco sector. The principle of etatism, adopted in 1931 to mitigate the negative effects of the crisis on the economy, also resulted in an increased role of the state in the tobacco sector. The most concrete impact of the etatism policy on tobacco emerged through the two Tobacco Congresses held in Ankara. During this period, the First Tobacco Congress was held between February 1 5, 1932; however, due to the failure to resolve the problems related to tobacco after this congress, the Second Tobacco Congress was convened between April 15-18, 1934. Compared to the first, this congress was much more planned and comprehensive, and attempts were made to implement concrete and lasting measures regarding tobacco policy afterward. In this study, the effects of two Tobacco Congresses organised during the etatism period on the determination of tobacco policy in the 1930s are examined.