Klinik sosyoloji çerçevesinde sosyal travma: Fransa ve Türkiye bağlamında karşılaştırmalı bir analiz

Abstract

Sosyal travma, modern toplumlarda yalnızca bireysel düzeyde yaşanan psikolojik bir kırılma değil; ekonomik dalgalanmalar, doğal afetler ve kitlesel toplumsal hareketliliklerle tetiklenen, tarihsel deneyimler ve kurumsal yapılarla iç içe geçen çok katmanlı bir olgudur. Bu çalışma, sosyal travmayı nitel ve kuramsal bir araştırma tasarımıyla ele almakta; klinik sosyoloji yaklaşımı çerçevesinde Fransa ve Türkiye bağlamlarında karşılaştırmalı bir analiz sunmaktadır. Araştırmada örnek olay olarak Fransa’da 2005 banliyö isyanları ve COVID-19 pandemisi; Türkiye’de ise 2001 ekonomik krizi, 2013 Gezi Parkı protestoları ve 2023 Kahramanmaraş depremleri incelenmiştir. Analiz, sosyal travmatik deneyimlerin bireyler tarafından nasıl anlamlandırıldığına ve içselleştirildiğine odaklanmakta; bu süreci “sosyal nevroz”, “birey–tarih–toplum üçgeni” ve “utanç” kavramları üzerinden tartışmaktadır. Bulgular, sosyal nevrozun bireylerin normatif beklentiler ile yaşanan gerçeklik arasındaki çatışmadan beslendiğini; utanç duygusunun ise dışlanma, statü kaybı ve kurumsal terk edilme deneyimleriyle bağlantılı olarak kimlik inşasını zedelediğini göstermektedir. Karşılaştırmalı değerlendirme, Fransa’da sosyal travmanın daha çok sosyo-mekânsal ayrışma ve entegrasyon sorunları etrafında yoğunlaştığını; Türkiye’de ise ekonomik güvencesizlik ve kurumlara duyulan güvenin aşınmasının belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu çalışma, sosyal travmanın bireysel yetersizliklere indirgenemeyecek ölçüde sosyo-politik kırılmalarla ilişkili olduğunu vurgulamakta ve klinik sosyolojinin, bireylerin travmatik deneyimlerini kolektif düzeyde anlamlandırmalarına katkı sunan önemli bir müdahale alanı olduğunu savunmaktadır.

Social trauma in modern societies cannot be understood solely as an individual psychological crisis; rather, it emerges as a multilayered phenomenon shaped by economic disruptions, natural disasters, and collective social mobilizations, as well as by historical experiences and institutional structures. This study examines social trauma through a qualitative and theoretical research design, drawing on the clinical sociology approach, and offers a comparative analysis of France and Turkey. The analysis focuses on selected case examples: the 2005 suburban riots and the COVID-19 pandemic in France, and the 2001 economic crisis, the 2013 Gezi Park protests, and the 2023 Kahramanmaraş earthquakes in Turkey. Using the conceptual framework of clinical sociology, the study explores how traumatic social experiences are internalized and interpreted by individuals, with particular reference to the concepts of “social neurosis,” the “individual–history–society triad,” and “shame.” The findings suggest that social neurosis reflects the tension between normative expectations and lived realities, while feelings of shame—shaped by experiences of exclusion, loss of status, and institutional abandonment—play a central role in undermining identity formation. The comparative analysis indicates that in France, social trauma is primarily articulated through socio-spatial segregation and integration difficulties, whereas in Turkey it is more strongly associated with economic insecurity and the erosion of trust in institutions. Overall, the study argues that social trauma should be understood not as a matter of individual deficiency but as a manifestation of broader socio political ruptures, and highlights the potential of clinical sociology—particularly group work and autobiographical narrative methods—in supporting processes of subjectivation and collective repair.