0–6 yaş döneminde erken müdahale programları: Bütünsel gelişim odaklı çalışmaların bibliyometrik analizi

Abstract

Erken çocukluk döneminde uygulanan müdahale programları, çocukların bilişsel, dil, motor ve sosyal-duygusal gelişim alanlarında kalıcı etkiler oluşturmaktadır. Bu nedenle 0–6 yaş aralığı, bütünsel gelişimin desteklenmesi açısından kritik bir zaman dilimi olarak ele alınmaktadır. Ancak erken müdahale literatürü geniş ve heterojen bir yapıya sahip olup, program içerikleri, hedef popülasyonlar ve değerlendirme araçları ülkeler arasında önemli farklılıklar göstermektedir. Bu çalışma kapsamında, 0–6 yaş dönemine yönelik erken müdahale programlarının bütünsel gelişim perspektifinden bibliyometrik analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışmada hem Türkiye hem de uluslararası indeksli dergilerde yer alan yayınlar birlikte incelenerek, literatürün tematik dağılımı, yıllara göre eğilimi ve uygulama alanları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Veri seti, Web of Science veri tabanı kullanılarak oluşturulmuştur. “Early intervention”, “early childhood”, “0–6 years”, “preschool intervention” ve “erken müdahale” gibi anahtar kelimelerle yürütülen taramada 2000–2025 yılları arasındaki yayınlar dâhil edilmiştir. Yayınlar; hedef yaş grubu, program türü, gelişim alanı, değerlendirme araçları, araştırma türü ve ülke dağılımı gibi değişkenler üzerinden kodlanmıştır. Ön sonuçlar, uluslararası literatürde aile merkezli ve oyun temelli programların ağırlık kazandığını; Türkiye literatüründe ise değerlendirme ve uyarlama çalışmalarının daha yoğun olduğunu göstermektedir. Ayrıca bütünsel müdahale programlarının hem Türkiye’de hem de dünyada sınırlı sayıda çalışıldığı görülmüştür. Bu bulgular, 0–6 yaş döneminde bütünsel gelişimi hedefleyen erken müdahale programlarının geliştirilmesine yönelik önemli bir boşluğa işaret etmektedir. Çalışmanın, Türkiye’deki erken müdahale literatürünün uluslararası literatürle karşılaştırmalı konumlanmasına katkı sunması; aynı zamanda bütünsel gelişimi hedefleyen program tasarımlarında hangi alanların güçlü, hangilerinin zayıf olduğunu görünür kılması beklenmektedir. Böylece alandaki araştırma boşluklarının sistematik olarak belirlenmesi hedeflenmektedir.