Haciz işlemi gerçekleştiren icra memurunun takdir yetkisi ve sermaye şirketlerinin mallarının üçüncü kişilerin alacaklıları tarafından haczi sorunu

Abstract

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (“İİK”) uyarınca yapılan haciz işlemlerinde üçüncü kişi nezdinde bulunan borçlu malları konusunda icra memuruna tanınan takdir yetkisi, “muhakeme usulü” kavramının kapsamında değerlendirilmelidir. Bu çerçevede, Yargıtay H.G.K. E. 2017/347 K. 2019/837 T. 02/07/2019 kararında (“Karar”), İİK rejiminde icra memuruna maddi hukuk kurallarına göre üçüncü kişinin mülkiyet iddiasının doğru olup olmadığını araştırma ve inceleme yetkisi verilmediği, memurun haczi istenen malın üçüncü kişiye ait olduğuna ilişkin iddia üzerine haciz yapmaktan kaçınamayacağı belirtilmiştir. Karar, sermaye şirketi ortağı olan veya sermaye şirketiyle organik bağı bulunduğu iddia edilen kişilerin kişisel borçları nedeniyle sermaye şirketinin mallarının haczedilmesi şeklindeki fiili uygulamaya ivme kazandırmıştır. Hal böyle olunca, sermaye şirketlerinin özellikle İİK m. 97 ve İİK m. 99 hükümlerine dayanan dava yükü artmaktadır. Bu durum 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (“TTK”) m. 133 uyarınca ortakların kişisel alacaklıları ve TTK m. 125(1) uyarınca ticaret şirketlerinin tüzel kişiliği için öngörülen yasal rejimin, İİK hükümlerinde somutlaşan muhakeme usulü yoluyla üçüncü kişi alacaklıları lehine değişmesine yol açmaktadır. Oysa Kararın karşı oyunda da açıklandığı üzere, üçüncü kişi nezdinde bulunmasına rağmen alacaklı tarafından haczi istenen malların borçlunun olduğu konusunda uygun emare bulunmayan hallerde icra memurunun haciz talebini reddetme yetkisinin bulunduğunun kabul edilmesi gereklidir. Nitekim İİK m. 85(1) hükmünde sadece borçlunun mallarının haczedilmesinin ve İİK m. 82’de icra memurunun haczin caiz olup olmadığını takdir yetkisinin düzenlenmiş olması, bu kabulü gerektirmektedir. Üstelik icra memurunun şikayet sonucunda kaldırılabilecek bir haczi daha baştan hiç yapmaması, ayrıca istihkak iddiasını inceleyen icra mahkemesi tarafından dikkate alınacak İİK m. 97/a hükmünü daha baştan en azından “ilk bakışta” (prima facie) değerlendirmesi, devletin kişilerin mülkiyet hakkı konusundaki pozitif yükümlülüklerinin de gereğidir. Aksi yaklaşım sermaye şirketleri bakımından gerek TTK m. 133 gerekse TTK m. 125(1) hükmünü anlamsızlaştırmaktadır. Üçüncü kişi durumundaki sermaye şirketinin malvarlığına bu şirketin ortağının veya şirketle organik bağı bulunduğu iddia edilen diğer kişilerin borçlarının tatmini için başvurma imkanı alacaklıya muhakeme usulü yoluyla tanınmamalıdır. Bu noktada organik bağ kuramının 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 2 uyarınca uygulama alanı bulduğu da dikkate alınmalıdır. Nihayetinde haciz işleminin hukuki sonuçları düşünüldüğünde, icra memurunun haksız haciz işlemine karşı şikayet ve dava yolunun açık olmasının sermaye şirketinin süreç içerisinde yaşadığı mağduriyetin giderilmesindeki etkinliği sorgulanmalıdır.

The discretionary authority granted to the enforcement officer regarding debtor’s property in the possession of a third party in the seizure process conducted pursuant to the 2004 numbered Enforcement and Bankruptcy Law (“EBL”) should be considered within the scope of the concept of “judicial procedure”. In the decision of the Yargıtay (Court of Cassation) H.G.K. E. 2017/347 K. 2019/837 T. 02/07/2019 (“Decision”), it was stated that in the EBL regime, the enforcement officer is not given the authority to investigate and examine whether the third party’s ownership claim is correct according to the rules of substantive law, and that the officer cannot refrain from seizing upon the claim that the property sought to be seized belongs to a third party. Decision has accelerated the practice of seizing the property of a capital company due to the personal debts of the shareholders of a capital company or who are alleged to have an organic connection with a capital company. As such, the caseload of capital companies, especially based on EBL Art. 97 and Art. 99, increases. This situation changes the legal regime articulated in 6102 numbered Turkish Commercial Code (“TCC”) Art. 133 for the personal creditors of the shareholders and TCC Art. 125(1) for the legal personality of commercial companies, in favor of the creditors of third parties through the judicial procedure laid down by the EBL. However, as explained in the dissenting opinion of the Decision, it should be accepted that the enforcement officer has the authority to reject the seizure request in cases where there is no appropriate indication that the property in possession of a third party that is requested to be seized by the creditor belongs to the debtor. The fact that EBL Art. 85(1) only regulates the seizure of the property of the debtor and EBL Art. 82 regulates the enforcement officer’s authority to evaluate whether the seizure of a particular property is permissible, necessitates this acceptance. Moreover, the enforcement officer shall not carry out a seizure that can be lifted as a result of a complaint and shall, at least “prima facie” in advance, take into consideration that the enforcement court examining the replevin claim evaluatesthe presumption of ownership articulated in EBL Art. 97/a. These are requirements of the state’s positive obligations to protect the property rights of persons. An opposite approach also renders TCC Art. 133 and Art. 125(1) meaningless with respect to capital companies. The opportunity to apply to the property of a capital company for the satisfaction of the personal debts of the shareholder of the company or other persons who are claimed to have an organic connection with the company shall not be granted through a rule of judicial procedure. It should also be considered that the organic connection theory finds application in accordance with 4721 numbered Turkish Civil Code Art. 2. Finally, when the legal consequences of the seizure process are taken into consideration, the effectiveness of the right to complain and sue the unfair seizure process in eliminating the aggrievement experienced by the capital company during the process, should be questioned.