Yükseköğretimde üretken yapay zekânın öğrenciler tarafından kullanımında üniversite yönetiminin alabileceği tedbirler

Abstract

Günümüzde üretken yapay zekâ (ÜYZ) teknolojileri birçok alanda olduğu gibi yükseköğretim kurumlarındaki öğrencilerin öğrenim hayatlarının da ayrılmaz bir parçası haline gelmiştir. Yükseköğretim Kurulu tarafından 2024 yılında "Türkiye Üniversite Deneyim Araştırması" (TÜDA) başlıklı bir anket çalışması yürütülmüş ve öğrencilerin öğrenim süreçlerinde üretken yapay zekâdan yararlandıkları tespit edilmiştir. İlgili anket sonuçlarından yola çıkılarak işbu çalışma kapsamında öğrenciler tarafından yükseköğretim süreçlerinde kullanılan BlackBox, Claude, ChatGPT ve Poe adlı ÜYZ araçlarının güncel sürümlerine, belirlenmiş ÜYZ becerileri ve yetkinliklerini ölçmeye yönelik 10 soru yöneltilmiştir. ÜYZ araçlarının verdiği yanıtlar karşılaştırmalı olarak incelenerek analiz edilmiş, analiz sonuçlarından yola çıkılarak, üniversite yönetimlerinin ÜYZ araçlarının etkin ve etik kullanımı konusunda alabileceği hukuki önlemler değerlendirilmiştir. 10 sorudan oluşan ÜYZ kullanımı araştırmasından elde edilen sonuçlara göre; adı geçen araçlar genellikle maddelendirilmiş açıklamalar yapmışlardır. Bu araçlar bazı sorular için bilgiyi edindiği kaynağa göre farklı ve tutarlı olmayan yanıtlar vermişler, edinemedikleri veriler için ise öneriler veya tahmine dayalı bilgiler sunmuşlardır. Yöneltilen etik olmayan sorulara ise etik dışı durumu göz ardı ederek yanıt verdikleri gözlemlenmiştir. Matematiksel problemlerin çözümlerinde doğru çözümü sundukları anlaşılmıştır. Duygu durumu ile ilgili soruda genelde önleyici ve yol gösterici oldukları görülmüştür. Ulaşım analizi konusunda net ve kesin bilgi sundukları belirlenmiştir. Kişisel verilerin gizliliği konusunda 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'na uygun hareket ettikleri gözlemlenmiştir. Bu çerçevede, üretken yapay zekanın öğrenciler tarafından kullanımında, herhangi bir çalışmadan alınan hususa atıf yapılmaması, ÜYZ tarafından üretilen yanlış veya yanıltıcı verinin (halüsinasyon) kullanılması, mevzuata aykırı olarak kişisel verilen işlenmesi gibi durumlar ortaya çıkabilecektir. Dolayısıyla ÜYZ kullanımında akademik dürüstlüğü sağlamaya yönelik bir hukuki dayanak oluşturulması, öğrencilerin ÜYZ kullanımına ilişkin sınırlamaların açıkça belirlenmesi, ders izlencelerinde ÜYZ kullanım koşullarının belirtilmesi ve kullanılan ÜYZ teknolojisinin referans gösterilmesi zorunluluğu gibi önlemlerin alınabileceği değerlendirilmektedir. Gelinen aşamada, üniversite yönetimlerinin ÜYZ teknolojilerinin kullanımıyla ortaya çıkabilecek sonuçlar karşısında hangi tür önlemleri ne şekilde alabilecekleri hususu oldukça önemli hale gelmiştir. Üniversitelerde Akademik Teşkilat Yönetmeliği'nin 5., 9. ve 12. maddesine göre, eğitim-öğretim, bilimsel araştırma ve yayın faaliyetlerini ve bu faaliyetlerle ilgili esasları, plan, programları üniversite düzeyinde senato, fakülte düzeyinde fakülte kurulu, yüksekokul düzeyinde yüksekokul kurulu kararlaştırabilir. Üretken yapay zekânın öğrenciler tarafından kullanımında gerçekleşen hukuka aykırı sonuçlar esasen 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu, 6698 Sayılı Kişisel Verileri Koruma Kanunu, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu ve Lisansüstü Eğitim-Öğretim ve Sınav Yönetmeliği gibi düzenlemelerde yer almaktadır. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanun'un 54. madde hükmüne göre öğrencilerin ÜYZ kullanımıyla gerçekleştirecekleri hukuka aykırı eylemlerin disiplin cezaları ile cezalandırılması mümkün görünmektedir. Ancak üretken yapay zekânın hukuka aykırı şekilde kullanımında yaptırım uygulanabilmesi için üniversite yönetimleri tarafından yasal dayanak oluşturulması önerilmektedir. Bağlayıcı nitelik taşıması açısından düzenlemelerin üniversite yönetimlerinin ilgili organlarınca karara bağlanması önem arz etmektedir. Bu şekilde, ÜYZ araçlarının yükseköğretim kurumlarındaki öğrencilerce kullanımında etkinlik sağlanırken, aynı zamanda akademik dürüstlük de güvence altına alınabilecektir. Örneğin, İstanbul Kent Üniversitesi Meslek Yüksekokulu'nun geliştirdiği "Yapay Zekâ Teknolojisi Kullanımı Etik Rehberi" ve Yükseköğretim Kurumu'nun "Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanıma Dair Etik Rehber" belgelerine uygun olarak kurumsal düzenlemeler yapılabileceği öngörülmektedir.

Nowadays, generative artificial intelligence (GAI) technologies have become an integral part of students' educational lives in higher education institutions, just as in many other domains. The Council of Higher Education of Türkiye conducted a survey called the "Türkiye University Experience Research" (TUER) in 2024, which identified that students utilize generative artificial intelligence during their learning processes. Based on the survey results, within the scope of this study, 10 questions aimed at measuring predetermined GAI skills and competencies were directed to the current versions of BlackBox, Claude, ChatGPT, and Poe GAI tools used by students in higher education processes. The responses of GAI tools were comparatively analyzed, and based on the analysis results, legal measures that university administrations could take regarding the effective and ethical use of GAI tools were evaluated. According to the results obtained from the GAI usage research consisting of 10 questions; the mentioned tools generally provided itemized explanations. These tools gave different and inconsistent responses for some questions depending on the source of information, and for data they could not obtain, they offered suggestions or hypothesis-based information. It was observed that they responded to unethical questions by disregarding the unethical situation. They were observed to provide correct solutions to mathematical problems. In the emotional state-related question, they generally followed a preventive and guiding path. It was determined that they provided clear and definitive information on transportation analysis. It was observed that they acted in accordance with the Personal Data Protection Law No. 6698 regarding the privacy of personal data. In the use of generative artificial intelligence by students, situations such as not citing any work, using incorrect or misleading data produced by GAI (hallucination), and processing personal data contrary to the legislation may arise. In this framework, it was assessed that legal measures could be taken such as establishing a basis for academic integrity in GAI usage, clearly defining limitations on students' GAI usage, specifying GAI usage conditions in the course syllabus, and requiring citation of the GAI technology used. At this stage, it has become crucial for university administrations to determine what kind of measures they can take in the face of potential consequences arising from the use of GAI technologies. According to Articles 5, 9, and 12 of the University Academic Organization Regulations, educational-instructional, scientific research, and publication activities, and the principles, plans, and programs related to these activities can be determined at the university level by the senate, at the faculty level by the faculty board, and at the vocational school level by the vocational school board. The unlawful consequences of generative artificial intelligence used by students are essentially covered in legal sources such as the Intellectual and Artistic Works Law No. 5846, the Personal Data Protection Law No. 6698, the Higher Education Law No. 2547, the Turkish Penal Code No. 5237, and the Postgraduate Education and Examination Regulation. According to Article 54 of the Higher Education Law No. 2547, it appears possible to punish students' unlawful actions performed through GAI usage with disciplinary penalties. However, it is recommended that university administrations establish a legal basis for imposing sanctions in the unlawful use of generative artificial intelligence. It is important for the regulations to be decided by the relevant organs of university administrations to have a binding nature. In this way, while ensuring effectiveness in the use of GAI tools by students in higher education institutions, academic integrity can also be guaranteed. For example, it is anticipated that institutional regulations can be made in accordance with the "AI Technology Usage Ethical Guide" developed by Istanbul Kent University Vocational School and the "Ethical Guide for Generative Artificial Intelligence Usage in Scientific Research and Publication Activities in Higher Education Institutions" by the Council of Higher Education.