İstanbul'da yaşlı nüfusun COVID-19 deneyiminin analizi ve yaşlılar için bir toplumsal dayanıklılık ölçütünün geliştirilmesi projesi

Abstract

Bu arastırmanın amacı, Istanbul'da 65 yas ve üzerindeki nüfusun COVID-19 salgınına karsı toplumsal dayanıklılıgın kaynaklarının ortaya çıkarılmasıdır. Saha çalısması iki boyutta, nicel ve nitel olarak uygulanmıstır. Birinci boyutta, Istanbul'un farklı ilçelerinde farklı gelir gruplarının yogunlastıgı mahallelerde 65 yas üstü kadın ve erkeklerden olusan 502 katılımcıya 95 sorudan olusan tam yapılandırılmıs soru kâgıdı uygulanmıstır. Arastırmanın ikinci boyutunda niteliksel veri ise proje ekibi tarafından yüz yüze ya da canlı telefon görüsmesi ile gerçeklestirilen 50 derinlemesine mülakat görüsmesi ile toplanmıstır. Nicel ve nitel arastırmanın bulgularına göre, 65 yas üstü nüfusun toplumsal dayanıklılıgının ortak kaynakları; yas, cinsiyet, egitim, meslek ve sahip olunan gelir, kültürel sermaye, sosyal sermaye gibi unsurlara baglı olarak sekillenmistir. Bu grubun dayanıklılık kaynaklarından biri, toplumsal destek mekanizmalarıdır. Yalnız yasayan katılımcıların birinci destek mekanizması aynı kentte yasayan çocukları olmakla birlikte, komsular, mahalle esnafı ve mahalle eczaneleri bu destek sistemi içinde dayanıklılıgı artıran unsurlar olarak ortaya çıkmaktadır. Daha az egitimli yaslılarda geleneksel aileakrabalık iliskilerinden kaynaklı sosyal destek mekanizmaları daha etkinken, daha egitimli yaslılarda aktif yaslanma ve kendine yetebilme becerileri dayanıklılıgı artıran bir unsur olarak ortaya çıkmıstır. Arastırmanın önemli bir bulgusu, COVID-19 salgını sürecinde 65 yas üstü nüfusun toplumsal dayanıklılıgında, toplumsal cinsiyete dayalı bir farklılasma oldugudur. Nicel arastırma bulguları, kendine ait geliri olmanın önemli bir dayanıklılık kaynagı oldugunu gösterirken, örneklemdeki geliri olmayanların büyük çogunlugu kadındır. Pandemi döneminde kadınların üzerindeki ev isi yükü çok agırlasmıstır. Öte yandan, nicel ve nitel bulgular, yalnız yasayan ve bir geliri olan kadınların pandemi dönemini daha sogukkanlı geçirebildiklerini göstermektedir. Arastırma bulgularına göre toplumsal dayanıklılıgın diger kaynakları arasında saglık güvencesi olmak ve saglık kurumlarına erisim imkânı yer almaktadır. Pandemi sürecince katılımcıların dayanıklılıgını olumsuz etkileyen unsurlar arasında, sokaga çıkma yasagından kaynaklanan kapatılmıslık hissi ve diger olumsuz duygular, günlük ihtiyaçlarını karsılamak için baskalarına muhtaç oldukları hissi ve sosyallesme ve ev dısındaki aktivite imkanlarından mahrum kalmalarıdır.