Yön Dergisinde kırsalın manzarası ve Doğan Avcıoğlu'nun kalkınma stratejisinde köylü ve toprak sorunu

Abstract

Dünyada toprak meselesini ekonomi politik açıdan merkeze taşıyan sorunlar, 1960’lar Türkiye’sinde toprak reformunun ele alındığı kuramsal ve siyasal bağlamı şekillendirmektedir. Bu kuramsal mirastan hareketle tarımsal reform gerekleri, farklı kalkınma modelleri içerisinde stratejik birer politik program öğesi olarak yer bulmuştur. Söz konusu program arayışı; Osmanlı mülkiyet mirası ve erken Cumhuriyet dönemindeki reform girişimlerinin başarısızlığıyla derinleşen kırsal kutuplaşmaya karşı, teknik bir düzenleme olmanın ötesine geçen devrimci bir manivela olarak da tartışmalarda yerini almıştır. 1961 yılının sonlarında yayın hayatına başlayıp 1967’ye kadar yayın serüvenini sürdüren Yön dergisi, Türkiye’nin makro-toplumsal sorunları ekseninde yürütülen derin entelektüel tartışmalara paralel olarak, ülkenin özgül koşullarına uygun tarımsal kalkınma modellerini de gündemine taşımıştır. Bu çalışma, Yön dergisi ve Doğan Avcıoğlu’nun “kapitalist olmayan kalkınma yolu” stratejisi bağlamında, toprak reformunu ve kolektif veya kooperatif odaklı üretim sürecine geçişin gereklerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, dergi sayfalarına yansıyan somut sömürü manzaraları ve köylü direnişleri üzerinden Türkiye’de reformu zorunlu kılan toplumsal gerçeklik tasvir edilmekte; ardından Avcıoğlu’nun bu nesnel zeminden hareketle kurguladığı stratejik yöneliminde, toprak reformunun toplumsal formasyonu kökten dönüştürecek ve kurumsal devletçiliği inşa edecek kurucu rolü çözümlenmektedir.

Global issues that place the land question at the heart of political economy shaped the theoretical and political context in which land reform was addressed in 1960s Turkey. Drawing on this theoretical heritage, the requirements for agricultural reform have found a place as strategic political program elements within various development models. The programmatic search in question functions as a revolutionary lever that goes beyond a mere technical regulation against the rural polarization deepened by the Ottoman property legacy and the failure of reform initiatives in the early Republican era. Launching its publication in late 1961 and continuing its trajectory until 1967, the journal Yön, in tandem with the profound intellectual debates surrounding Turkey's macro-social problems, brought agricultural development models suited to the country's specific conditions to its agenda. This study aims to analyze land reform and the necessities of transitioning to a collective or cooperative-oriented production process within the framework of Yön magazine and Doğan Avcıoğlu’s strategy of the “non-capitalist path of development”. Accordingly, the social reality rendering reform imperative in Turkey is depicted through the concrete landscapes of exploitation and peasant resistance reflected on the pages of the journal; subsequently, the foundational role of land reform in radically transforming the social formation and constructing institutional statism within Avcıoğlu’s strategic orientation, formulated on this objective ground is analyzed.