Birinci basamakta çalışan sağlık profesyonellerinin kültürel yeterlilik düzeyleri ile zenofobi ilişkisi

Abstract

Giriş: Küresel göç hareketlerinin artması, birinci basamak sağlık hizmetlerinde kültürel çeşitliliği belirgin biçimde artırmıştır. Farklı dil, inanç ve değerlere sahip bireylere eşitlikçi ve etkili bakım sunabilmek, sağlık profesyonellerinin kültürel yeterlilik düzeyleriyle yakından ilişkilidir. Buna karşın yabancılara yönelik olumsuz tutumlar (zenofobi), hizmet sunum sürecini olumsuz etkileyebilmektedir. Amaç: Bu çalışma, birinci basamakta çalışan sağlık profesyonellerinin kültürel yeterlilik ve zenofobi düzeylerini belirlemek, sosyodemografik değişkenlere göre farklılaşma durumlarını incelemek ve iki değişken arasındaki ilişkiyi ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı ve ilişki arayıcı kesitsel tipteki araştırma, Aralık 2024–Ekim 2025 tarihleri arasında İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü’ne bağlı aile sağlığı merkezlerinde yürütülmüştür. Evreni 1793 sağlık profesyoneli oluşturmuş, örneklem formülü ile 317 katılımcıya ulaşılmıştır. Veriler Tanımlayıcı Bilgi Formu, Birinci Basamakta Çalışan Sağlık Personelinin Kültürel Yeterlilik Ölçeği ve Zenofobi Ölçeği ile toplanmış; analizler SPSS 22.0 programında gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Katılımcıların kültürel yeterlilik puan ortalaması 71.70±12.84 (orta–yüksek düzey), zenofobi puanı 39.72±11.54 (düşük–orta düzey) olarak bulunmuştur. Kültürel yeterlilik ile zenofobi arasında anlamlı ve negatif yönlü ilişki saptanmıştır (r=–0.385; p<0.01). Regresyon analizinde kültürel yeterlilik, zenofobinin anlamlı bir yordayıcısı olup varyansın %14.5’ini açıklamaktadır (R²=0.145; p<0.001). Yüksek gelir, lisansüstü eğitim, yabancı dil bilme ve yurtdışı deneyimi kültürel yeterliliği artırırken; düşük yaş, düşük gelir ve eğitim düzeyi zenofobi ile ilişkili bulunmuştur. Sonuç: Kültürel yeterlilik arttıkça zenofobik eğilimlerin azaldığı belirlenmiştir. Birinci basamakta kültürel yeterlilik temelli eğitimlerin yaygınlaştırılması, hizmet kalitesinin ve toplum sağlığının geliştirilmesine katkı sağlayabilir.