Yetişkinlerde anksiyete seviyesinin, bilişsel çarpıtmalar ile olan ilişkisinde duygu düzenleme güçlükleri ve belirsizliğe tahammülsüzlüğün rolü

Abstract

Bu araştırmada 2024 ve 2025 yıllarında Türkiye' de yaşayan, çalışan ve/veya eğitim gören yetişkinlerin anksiyete seviyeleri ile bilişsel çarpıtmaları arasındaki ilişki ve bu ilişkide duygu düzenleme güçlüğü ile belirsizliğe tahammülsüzlüğün etkisinin (rolünün) incelenmesi ayrıca bu kavramların katılımcıların sosyo-demografik özellikleriyle ilişkisinin olup olmadığının ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Araştırmada toplam 413 katılımcıdan veri toplanmıştır. Veriler toplamak amacıyla, sosyo-demografik özellikler için Kişisel Bilgi formu, Beck Anksiyete Ölçeği (BAÖ), Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeği (Düşünme Türleri Ölçeği), Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği Kısa Form (DDGÖ-16) ve Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği Kısa Form (BTÖ-12) kullanılmıştır. Veriler, SPSS 30 programı ile analiz edilmiştir. Araştırma sorularını test etmek için korelasyon analizi, bağımsız gruplar t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve regresyon analizi yürütülmüştür. Analiz sonuçlarına göre, anksiyete seviyesi, bilişsel çarpıtmalar, duygu düzenleme güçlüğü ve belirsizliğe tahammülsüzlük arasında pozitif yönlü ve anlamlı ilişki olduğu, duygu düzenleme güçlüğü ve belirsizliğe tahammülsüzlüğün anksiyete seviyesini anlamlı şekilde yordadığı gözlemlenmiştir. Anksiyete seviyeleri incelendiğinde, şiddetli anksiyeteye sahip bireylerin bilişsel çarpıtma düzeylerinin en yüksek olduğu, hafif ve orta anksiyeteye sahip bireyler arasında anlamlı bir fark bulunmamakla birlikte her iki grubun da anksiyete yaşamayan bireylere kıyasla daha fazla bilişsel çarpıtmalar sergilediği tespit edilmiştir. Sosyo-demografik faktörler incelendiğinde, yaş arttıkça tüm değişkenlerin düzeylerinin azaldığı, çalışmayan bireylerin emekli bireylere kıyasla daha yüksek anksiyete ve duygu düzenleme güçlüğü yaşadığı, çalışan bireylerin de emeklilere kıyasla daha fazla duygu düzenleme güçlüğü yaşadığı belirlenmiştir. Bilişsel çarpıtma düzeylerinde çalışan ve çalışmayan gruplar arasında anlamlı bir fark olmasa da her iki grubun da emeklilere kıyasla daha fazla bilişsel çarpıtmalar sergilediği bulunmuştur. Kadınların erkeklere kıyasla daha yüksek anksiyete, bilişsel çarpıtma ve duygu düzenleme güçlüğü yaşadığı, bekar bireylerin ise evlilere kıyasla daha fazla duygu düzenleme güçlüğü yaşadığı görülmüştür.

This study aimed to examine the relationship between anxiety levels and cognitive distortions among adults living, working, and/or studying in Turkey during 2024 and 2025. Additionally, it investigated the role of emotion regulation difficulties and intolerance of uncertainty in this relationship, as well as whether these concepts are related to participants' socio-demographic characteristics. Data were collected from a total of 413 participants. To collect data, the following instruments were used: a Personal Information Form for socio-demographic characteristics, the Beck Anxiety Inventory (BAI), the Cognitive Distortions Scale (Types of Thinking Scale), the Difficulties in Emotion Regulation Scale–Short Form (DERS-16), and the Intolerance of Uncertainty Scale–Short Form (IUS-12). The data were analyzed using SPSS version 30. To test the research questions, correlation analysis, independent samples t-test, one-way analysis of variance (ANOVA) and regression analysis were conducted. According to the results of the analyses, a significant and positive relationship was found between anxiety levels, cognitive distortions, emotion regulation difficulties, and intolerance of uncertainty also emotion regulation difficulties, and intolerance of uncertainty were found to significantly predict anxiety levels. When anxiety levels were examined, it was observed that individuals with severe anxiety had the highest levels of cognitive distortions. Although there was no significant difference between individuals with mild and moderate anxiety, both groups exhibited more cognitive distortions compared to individuals with minimal anxiety. When socio-demographic factors were examined, it was found that the levels of all variables decreased with age. Unemployed individuals experienced higher levels of anxiety and emotion regulation difficulties compared to retired individuals, and employed individuals also experienced more emotion regulation difficulties than retirees. Although there was no significant difference in cognitive distortion levels between employed and unemployed groups, both groups showed more cognitive distortions compared to retirees. Women were found to experience higher levels of anxiety, cognitive distortions, and emotion regulation difficulties compared to men. Additionally, single individuals exhibited more emotion regulation difficulties than married individuals.