Yapay Zekâ Destekli Toplumsal Katkı Temelli Kalite Güvence Modeli: Öğrenci Projeleri Üzerinden Etki Odaklı Bir Yaklaşım

Abstract

Dijital dönüşüm süreci, yükseköğretimde kalite güvence sistemlerinin yalnızca akademik çıktılarla sınırlı kalmamasını, toplumsal etkiyi de kapsayan bütüncül bir yaklaşıma dönüştürmesini zorunlu kılmaktadır. Öğrencilerin toplum yararına geliştirdikleri projeler kalite güvencesi açısından kritik, ancak çoğu zaman sistematik olarak ölçülemeyen bir boyut oluşturmaktadır. Bu çalışma, yükseköğretimde kalite güvence süreçlerini güçlendirmek amacıyla Yapay Zekâ “Destekli Toplumsal Katkı Temelli Kalite Güvence Modeli” sayılabilecek ve 23 yıldır uluslararası bağlamda devam eden bir bilişim projesini önermektedir. Model, PUKÖ Felsefesine dayalı olarak işleyen ve 2005 Türkiye Yaratıcı Kalkınma Fikirleri Yarışması'nda Dünya Bankası tarafından ödüllendirilen "İmece Halkaları" modeliyle yürütülmekte olup 22 yılda 530 ulusal ve uluslararası projeye rehberlik ederek kalite odaklı bir dünya projesi olarak yoluna devam etmektedir. Türkiye'den katılan ekiplerin yanında Amerika Birleşik Devletleri, Birleşik Krallık, Hindistan, Pakistan, Nepal, Sri Lanka, Güney Afrika, Tayland ve KKTC'den de ekipler projeye katılarak çeşitli ödüller almışlardır. Retrospektif analizde, 2024-2025 akademik yılında İstanbul Kent Üniversitesi'nde planlanan “CyberPaw Projesi” örnek olay olarak incelenmekte; ayrıca 2025-2026 döneminde çalışılmaya başlanan bir Cezayir, bir de Türk üniversite projesi öngörüsel uygulama alanı olarak değerlendirilmektedir. Model kapsamında öğrencilerin projeye katılım düzeyleri, toplumsal etki ölçümleri ve öğrenme çıktıları yapay zekâ destekli sistemler ile analiz edilmekte; süreçte insan denetimi, motivasyon düzeyi, etik ve şeffaflık ilkeleri gözetilmektedir. İncelenen proje planları ve değerlendirme belgeleri, öğrenci katılımı, iş birliği, problem çözme ve toplumsal katkının kalite güvencesi kapsamında sistematik olarak izlenmesine yönelik bir çerçeve sunmaktadır. Modelin öğrenme çıktıları ve toplumsal etkileri, projelerin uygulama ve değerlendirme süreçleri tamamlandığında daha kapsamlı biçimde incelenebilecektir. Önerilen proje modeli, yapay zekâ destekli kalite güvencesinin yalnızca performans izlemenin ötesinde, toplumsal değer üretimini destekleyen, ekip ruhunu geliştiren ve diğer ülkelerden katılan ekiplerle iletişimi ve iş birliğini mümkün kılan, sürdürülebilir bir sistem olarak yeniden tanımlanmasına katkı sunmaktadır.