Restoratif tedavi onam formlarının hasta açısından okunabilirliğinin ve anlaşılırlığının değerlendirilmesi

Abstract

Amaç: Bilgilendirilmiş onam formları, modern tıp ve diş hekimliği uygulamalarında hasta özerkliğini korumanın temeli olmasına rağmen çoğu zaman hukuki dil ve teknik terimlerle hazırlanmasından dolayı sağlık okuryazarlığı düşük bireyler için anlaşılabilirliği azaltmaktadır. Bu çalışmada Türkiye’de üç farklı merkezde kullanılan (bir devlet üniversitesi, bir vakıf üniversitesi ve bir meslek odası) aynı işleme ait onam formlarının okunabilirliğinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Materyal Metot: Çalışmada daha önceki tedavisinin kontrolü için kliniğe gelen, onam vermeyi haiz elli katılımcı, rastgele sıralı, üç farklı onam formunu okuyup değerlendirdi. Katılımcıların her bir formu okuma süreleri ölçüldü; bilişsel yük ile algılama netliği 1-10 arası Likert tipi ölçekler kullanılarak belirlendi. Aynı zamanda onam formları Ateşman indeksiyle değerlendirildi. Onam formları arasındaki nicel verilerin istatistiksel analizinde Friedman testi kullanıldı. Bulgular: Meslek odasının onam formunun ortalama okunma süresi 327 saniye, Ateşman okunabilirlik düzeyi ise 11-12.sınıftı. Vakıf üniversitesinin onam formunun ortalama okuma süresi 207 saniye, Ateşman okunabilirlik düzeyi 13-14.sınıftı. Devlet üniversitesinin onam formunun okuma süresi 142 saniye, Ateşman okunabilirlik düzeyiyse 11-12.sınıftı. Ortalama okuma süreleri arasında anlamlı fark bulundu (p<0,001). Algılama netliği açısından formlar yüksekten düşüğe doğru devlet üniversitesi, vakıf üniversitesi ve meslek odası şeklinde sıralanmıştır (p < 0,001). Bilişsel yük açısından ise sıralama, yüksekten düşüğe doğru meslek odası, vakıf üniversitesi ve devlet üniversitesi biçimindedir (p < 0,001). Sonuç: Bu çalışma ile aynı tedavi için alınan onam formlarının farklı seviyelerde olduğu, meslek odasının hazırladığı onam formunun görece daha zor okunabilirlik düzeyinde olduğu anlaşıldı. Daha geniş çalışmalar ile yasal ve etik açıdan daha etkili ve hasta dostu onam metinlerinin geliştirilmesi önerilmektedir.

Aim: Although informed consent forms are fundamental to protecting patient autonomy in modern medical and dental practices, they are often prepared using legal language and technical terms, which reduces their comprehensibility for individuals with low health literacy. This study aims to evaluate the readability of consent forms for the same procedure used at three different centers in Turkey(a state university, a foundation university,and a professional association). Material and Methods: Fifty participants attended the clinic for a follow-up visit and were eligible to give consent randomly read and evaluated three different consent forms. Reading time by participants for each form was measured; cognitive load and clarity of perception were determined using 1-10 Likert-type scales. Additionally, the consent forms were evaluated using the Ateşman readability index. The Friedman test was used for the statistical analysis of quantitative data between consent forms. Results: The average reading time for the professional association's consent form was 327 seconds;its Ateşman readability level was 11th-12th grade. The average reading time for the foundation university's consent form was 207 seconds;its Ateşman readability level was 13th-14th grade. The reading time for the state university's consent form was 142 seconds;its Ateşman readability level was 11-12th grade. A significant difference was found between the average reading times(p<0.001). In terms of clarity of perception, the forms were ranked from highest to lowest as follows:state university, foundation university, and professional association(p < 0.001). In terms of cognitive load, the ranking from highest to lowest as professional association, foundation university, and state university(p < 0.001). Conclusion: This study revealed that consent forms for the same treatment vary in complexity, with the consent form prepared by the professional association being relatively more difficult to read. Further studies are recommended to develop consent texts that are more effective and patient-friendly from a legal and ethical perspective.