Okul öncesi dönemde felsefe temelli eğitim (P4C) uygulamaları: Eleştirel düşünme ve perspektif alma becerilerine yönelik deneysel bir inceleme

Abstract

Amaç: Bu araştırmanın amacı, okul öncesi dönemde uygulanan felsefe temelli eğitim programının (P4C), çocukların eleştirel düşünme ve bakış açısı alma becerileri üzerindeki etkisini incelemektir. Yöntem: Bu çalışma, 60–72 aylık çocuklar üzerinde felsefi temelli eğitimin etkilerini incelemek amacıyla karma yöntem desenlerinden açıklayıcı ardışık model kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubunu, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında İstanbul’un Ataşehir ve Bahçelievler ilçelerinde Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı altı anaokulunda öğrenim gören, 60-72 aylık 48 çocuk oluşturmuştur. Örneklem seçiminde amaçlı örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Deney grubundaki 24 çocuk 12 hafta boyunca haftada bir gün olmak üzere toplam 12 felsefe (P4C) oturumuna katılmış, kontrol grubundaki 24 çocuk ise mevcut müfredata devam etmiştir. Veri toplama araçları olarak; demografik bilgiler için araştırmacı tarafından geliştirilen Kişisel Bilgi Formu, “5-6 Yaş Çocuklar İçin Felsefi Sorgulama Yoluyla Eleştirel Düşünmenin Değerlendirilmesi Ölçeği” ve “Çocuklar İçin Bakış Açısı Alma Testi” kullanılmıştır. Veri analizi SPSS 25.0 programı ile gerçekleştirilmiştir. Bulgular: Araştırmanın nicel bulgularına göre, deney grubunda uygulanan felsefe temelli eğitim programının çocukların eleştirel düşünme ve özellikle bilişsel (p<0.001) –duygusal (p<0.001) bakış açısı becerilerinde anlamlı gelişme sağladığı saptanmıştır. Ayrıca, nitel bulgular çocukların düşüncelerini gerekçelendirme, farklı görüşleri değerlendirme ve tartışmalara daha aktif katılma davranışlarında belirgin artış olduğunu ortaya koymuştur. Öğretmen görüşleri de çocukların iletişim kurma, soru sorma ve arkadaşlarının bakış açısını anlama konularında önceki döneme kıyasla daha olgun ve yapıcı tepkiler verdiklerini göstermektedir. Sonuçlar: P4C temelli eğitim programı, deney grubundaki çocukların eleştirel düşünme ve özellikle bilişsel-duygusal bakış açısı alma becerilerinde anlamlı gelişmeler sağlamıştır. Ayrıca, felsefi sorgulama ile dil, bilişsel beceriler ve eleştirel düşünme arasında güçlü ilişkiler gözlenmiştir. Öğretmen görüşleri de bu gelişmeleri destekler niteliktedir. Bunun yanı sıra, programın çocukların iletişim becerileri, tartışma kültürü ve sosyal etkileşim süreçlerinde olumlu değişimler yarattığı görülmüştür. Çocukların düşüncelerini gerekçelendirme, akranlarının fikirlerine saygı gösterme ve farklı bakış açılarını değerlendirme davranışlarında belirgin bir ilerleme gözlenmiştir.

Purpose: The purpose of this study is to examine the effects of a philosophy-based education program (P4C) implemented in early childhood on children’s critical thinking and perspective-taking skills. Method: This study was conducted using an explanatory sequential mixed-methods design to investigate the effects of philosophical inquiry-based instruction on children aged 60–72 months. The study group consisted of 48 children attending six public preschools affiliated with the Ministry of National Education in the Ataşehir and Bahçelievler districts of Istanbul during the 2024–2025 academic year. A purposive sampling method was employed. The experimental group (n=24) participated in a total of 12 P4C sessions delivered once a week for 12 weeks, while the control group (n=24) continued with the existing curriculum. Data were collected through a Personal Information Form developed by the researcher, the “Evaluation of Critical Thinking through Philosophical Inquiry Scale for 5–6-Year-Old Children,” and the “Perspective-Taking Test for Children.” Quantitative data were analyzed using SPSS 25.0. Results: Quantitative findings revealed that the philosophy-based education program led to significant improvements in children’s critical thinking and particularly in their cognitive (p < .001) and emotional (p < .001) perspective-taking skills. Qualitative findings further indicated marked increases in children’s ability to justify their ideas, evaluate different viewpoints, and participate more actively in discussions. Teachers also reported that children demonstrated more mature and constructive responses in communication, questioning, and understanding their peers’ perspectives compared with the pre-intervention period. Conclusion: The P4C-based education program significantly enhanced the critical thinking and cognitive–emotional perspective-taking skills of children in the experimental group. Strong relationships were observed between philosophical inquiry and children’s linguistic, cognitive, and critical thinking skills. Teacher reports supported these findings, highlighting positive changes in children’s communication skills, discussion culture, and social interaction processes. Additionally, notable progress was observed in children’s ability to justify their thoughts, respect peers’ ideas, and consider multiple perspectives.