Beyazperdede karanlık alanlar: Türk sinemasında dijital çağın temsilsizliği üzerine kuramsal bir çözümleme

Abstract

Bu makale, dijital çağın iletişimsel krizlerinin —gözetim, mahremiyetin çözülmesi, dijital kimliklerin inşası, siber zorbalık ve algoritmik yönlendirme— Türk sinemasında çoğunlukla temsil edilmediğini tartışmaktadır. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen çalışmada, beş tematik kod doğrultusunda seçilen beş film incelenmiş; temsil eksikliği, yalnızca estetik bir tercih değil, aynı zamanda söylemsel ve ideolojik bir yönelim olasılığı olarak ele alınmıştır. Kuramsal çerçeve, Hall’un temsil kuramı, Althusser’in ideolojik aygıtlar yaklaşımı, Foucault’nun panoptik denetim çözümlemesi ve Zuboff’un gözetim kapitalizmi kavramsallaştırmasına dayanmaktadır. Bulgular, Türk sinemasının teknolojik açıdan gelişmiş bir görsellik sunmasına karşın, dijital çağın birey üzerindeki yapısal etkilerine sınırlı biçimde yer verdiğini göstermektedir. Bu durum, teknik bir yetersizlikten ziyade, kültürel normların ve egemen söylemlerin etkisiyle şekillenen bir seçicilik eğilimine işaret etmektedir. Bağımsız sinemadaki bazı yapımlar, bu sessizlik eğilimine karşı eleştirel anlatı olanakları geliştirmektedir. Çalışma, nitel eleştirel söylem analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiş olup, 2004–2024 yılları arasında üretilen beş film örneklemiyle sınırlıdır. Bulgular bu örneklem üzerinden yorumlanmış; sonuçların tüm Türk sinemasına genellenemeyeceği belirtilmiştir. Sonuç olarak makale, dijital çağın kriz temalarına yönelik temsilsizliği, sinemasal düzeyde oluşan kültürel ve ideolojik bir sessizlik eğilimi olarak ele almakta; bu sessizliğin işleyişine ilişkin eleştirel bir farkındalık geliştirmeyi amaçlamaktadır.